Dijital synthesizer, bir kayıt stüdyosunda ya da Silikon Vadisi’ndeki bir garajda ortaya çıkmadı. 1950’lerin sonlarında, ter kokan bir üniversite bilgisayar laboratuvarında doğdu. Çoğu insan bu hikâyeyi hiç duymamıştır. Bu çok yazık, çünkü bu olay hem müzik hem de bilgisayar tarihinin en az bilinen ama en önemli anlarından biridir.
Dijital sentez ortaya çıkmadan önce, müzisyenler analog devreler kullanarak elektronik sesler üretirlerdi. Gerilim dalgalanmaları, kondansatörler, osilatörler — hepsi analog, hepsi kesin olmayan, hepsi de harika bir şekilde öngörülemezdi. Ancak bir araştırmacı bu dünyaya bakıp tuhaf bir soru sordu: Ya bunun yerine bir bilgisayar ses üretebilseydi?
İlk Dijital Synthesizer Nasıl Ortaya Çıktı?
1957 yılında, Bell Telefon Laboratuvarları’nda çalışan Max Mathews, MUSIC adında bir program yazdı. Evet, sadece MUSIC. Ne sürüm numarası vardı, ne de akılda kalıcı bir marka adı. Program, bir IBM 704 ana bilgisayarda çalışıyordu. Bilgisayar, küçük bir ev kadar büyüktü. Milyonlarca dolara mal olmuştu. Ve 17 saniyelik bir melodi çalıyordu.
O melodi — “Daisy Bell” şarkısından bir parça — bir bilgisayarın dijital olarak sentezlediği ilk ses oldu. Kulağa pek hoş gelmiyordu. Ses zayıftı, vızıldayıcıydı ve biraz robotik geliyordu. Ama gerçekti. Bir makine, salt matematikten müzik yaratmıştı. Daha önce böyle bir şey hiç yaşanmamıştı.
Bell Labs Neden Doğru Yerdi?
Bell Labs bir müzik okulu değildi. Telekomünikasyona odaklanmış bir araştırma merkeziydi. Ancak bu durum Mathews’a aslında yardımcı oldu. Ciddi bir bilgi işlem gücüne erişimi vardı. Ayrıca tuhaf fikirleri deneme özgürlüğüne de sahipti. Bell’in radikal merak kültürü, ona kimsenin pratik bulmadığı bir şeyi araştırma imkânı verdi.
Mathews, eğitim olarak bir müzisyen değildi. Elektrik mühendisiydi. Bu dışarıdan bakan bakış açısı önemliydi. Sese bir mühendisin yaklaşacağı şekilde yaklaştı; veri, sinyal ve şekillendirilebilecek sayılar olarak.
Şok Edici Teknik Gerçeklik
İşte çoğu insanın gözden kaçırdığı bir ayrıntı. IBM 704, sesi gerçek zamanlı olarak çalamıyordu. Buna yakın bir şey bile değildi. Mathews, programını yazmak, gece boyunca çalıştırmak ve çıktıyı delikli kartlara kaydetmek zorundaydı. Ardından bu kartlar ayrı bir işlemle sese dönüştürülüyordu. Saniyelerce süren bir ses üretmek için tüm bu süreç saatler sürüyordu. Dolayısıyla ilk dijital synthesizer, canlı çalınan bir enstrüman bile değildi. Yavaş, hantal ve hayret verici bir sabır örneğiydi.
Dijital Synthesizer’ın Kulaklarınıza Ulaşana Kadar Kat Ettiği Uzun Yol
Mathews çalışmalarını sürdürdü. MUSIC II, MUSIC III ve 1968’e kadar MUSIC V’e kadar uzanan bir dizi. Her sürüm, daha fazla kontrol, daha fazla enstrüman ve daha fazla nüans kattı. Diğer araştırmacılar onun kodunu devraldı. Üniversiteler denemeler yapmaya başladı. Kimse buna “elektronik müzik” demeden yıllar önce, bilgisayar müzisyenlerinden oluşan küçük, meraklı bir alt kültür ortaya çıktı.
Ancak Bell Labs’tan gerçek dünyaya geçiş on yıllar sürdü. IBM 704, 1957’deki paranın değeriyle yaklaşık 2 milyon dolara mal oluyordu. Kimse ev stüdyosu için böyle bir cihaz almıyordu. Bu nedenle dijital sentez, 1960’lar ve 1970’lerin büyük bir bölümünde araştırma kurumlarının duvarları arasında kaldı. Bu arada, analog sentezleyiciler şöhret kazandı. Moog herkesin bildiği bir isim haline geldi. Dijital ise gölgede kaldı.
Her Şeyin Değiştiği An
Bu durum 1983’te değişti. Yamaha, ticari açıdan ilk başarılı dijital synthesizer olan DX7’yi piyasaya sürdü. Bu cihaz, Stanford Üniversitesi’nden John Chowning tarafından geliştirilen frekans modülasyonlu sentez yöntemini kullanıyordu. Chowning, Mathews’un temel fikirlerini doğrudan temel almıştı. DX7’nin satış adedi 200.000’i aştı. Bu cihaz, 1980’lerin sesini tanımladı. Farkında olmadan bu sesi binlerce kez duymuşsunuzdur.
Ancak DX7 ilk değildi. Sadece sıradan insanların alabileceği ve elinde tutabileceği ilk modeldi. Gerçek anlamda ilk olan, New Jersey’deki bir laboratuvarda delikli kartlar üzerinde yaşıyordu ve gecenin ortasında kendi kendine uğuldıyordu.
Mathews’un Aslında Neyi Başardığı
Mathews sadece yeni bir enstrüman icat etmekle kalmadı. Yeni bir fikir ortaya attı: hayal edilebilecek her sesin veri olarak var olabileceği fikrini. Bu çok büyük bir şey. Bu düşünce, sonunda dijital ses iş istasyonlarının, MP3’lerin, müzik akışının ve yapay zeka tarafından üretilen seslerin ortaya çıkmasına yol açtı. Bugün dinlediğiniz her Spotify parçası, 1957’deki o 17 saniyelik melodiye kadar uzanıyor.
Ayrıca, bilgisayarların yaratıcı kararlar almasını sağlayan algoritmik besteleme kavramının ortaya çıkmasına da katkıda bulundu. Bu fikir günümüzde hâlâ son derece canlıdır. Yapay zeka tarafından üretilmiş müzik dinlediyseniz, Mathews’un entelektüel mirasçılarını dinliyorsunuz demektir. Bu bağlantı doğrudan ve yadsınamaz.
Günümüzde bile çoğu insan, elektronik müziğin başlangıç noktası olarak Moog synthesizer’ı gösterir. Robert Moog’a büyük bir takdir borçluyuz. Ancak Moog analog bir cihazdı. Dijital hikâye daha erken, daha sessiz ve hiç beklemeyeceğiniz bir yerde başladı. KREAblog’da bu örüntüyü son derece ilginç buluyoruz — gerçek “ilkler” neredeyse hiçbir zaman ünlü olanlar değildir.
Max Mathews hiçbir zaman bir pop yıldızı ya da teknoloji milyarderi olmadı. Bir araştırmacı olarak kaldı. Araçlar geliştirmeye ve bunları ücretsiz olarak paylaşmaya devam etti. 2011 yılında vefat etti; akademik çevrelerin dışında pek tanınmıyordu. Ancak onun ortaya çıkardığı sesler her yerde. Her dijital enstrüman, her yazılım synthesizer eklentisi, bir filmdeki her bilgisayar tarafından üretilmiş müzik parçası — hepsi ona bir şeyler borçludur.
O halde, bir dahaki sefere kulaklıklarınızı takıp çal tuşuna bastığınızda şunu unutmayın: Bunu mümkün kılan teknoloji zincirinin bir yerinde, 1957 yılında bir bilgisayar minicik bir melodi çaldı. Ve o andan itibaren hiçbir şey eskisi gibi olmadı.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
