{"id":11610,"date":"2026-06-01T06:02:21","date_gmt":"2026-06-01T03:02:21","guid":{"rendered":"https:\/\/kreablog.com\/tarihte-olusturulan-ilk-bilgisayar-sifresi\/"},"modified":"2026-06-01T06:02:21","modified_gmt":"2026-06-01T03:02:21","slug":"tarihte-olusturulan-ilk-bilgisayar-sifresi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/tarihte-olusturulan-ilk-bilgisayar-sifresi\/","title":{"rendered":"Tarihte Olu\u015fturulan \u0130lk Bilgisayar \u015eifresi"},"content":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilgisayar \u015fifreleri <\/strong>o kadar yayg\u0131n ki, art\u0131k pek \u00fczerinde durmuyoruz bile. Kahvalt\u0131dan \u00f6nce bir tane giriyorsunuz. \u00d6\u011fle yeme\u011fine kadar unutuyorsunuz. Oysa tarihte, \u015fifrelerin hi\u00e7 var olmad\u0131\u011f\u0131 belirli bir d\u00f6nem vard\u0131. Sonra tek bir ki\u015fi her \u015feyi de\u011fi\u015ftirdi. Bu hik\u00e2ye, bekledi\u011finizden daha tuhaf ve daha insani. <\/p>\n

Olay 1960’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda ya\u015fand\u0131. MIT, Compatible Time-Sharing System (CTSS) ad\u0131nda devasa ve pahal\u0131 bir makine geli\u015ftirmi\u015fti. Bu makineyi \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rmac\u0131 payla\u015f\u0131yordu. O makinedeki zaman \u00e7ok de\u011ferliydi. Herkes daha fazlas\u0131n\u0131 istiyordu. Bu rekabet, bilgisayar tarihinin en \u00f6nemli \u2014 ve en sinir bozucu \u2014 icatlar\u0131ndan birinin tohumlar\u0131n\u0131 att\u0131. <\/p>\n

\u0130lk Bilgisayar \u015eifresi Nas\u0131l Ortaya \u00c7\u0131kt\u0131?<\/h2>\n

Hen\u00fcz Kimsenin \u00c7\u00f6zemedi\u011fi Sorun<\/h3>\n

CTSS’den \u00f6nce bilgisayarlar tek ki\u015filik makinelerdi. Bir ki\u015fi, bir g\u00f6rev, bir oturum. Kimsenin dosyalar\u0131n\u0131 di\u011fer kullan\u0131c\u0131lardan korumas\u0131 gerekmiyordu. Ancak CTSS bunu de\u011fi\u015ftirdi. Bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n ayn\u0131 anda oturum a\u00e7\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131d\u0131. Birdenbire, dosyalar\u0131n\u0131z ba\u015fkalar\u0131n\u0131nkiyle yan yana durmaya ba\u015flad\u0131. Bu durum \u00e7ok ge\u00e7meden rahats\u0131z edici hale geldi. <\/p>\n

Fernando Corbat\u00f3, MIT’de CTSS projesini y\u00f6netti. Sorunu net bir \u015fekilde g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n payla\u015f\u0131ml\u0131 bir bilgisayarda kendilerine ait bir alana ihtiyac\u0131 vard\u0131. Bu nedenle 1961 y\u0131l\u0131nda ekibi, basit bir oturum a\u00e7ma sistemi ekledi. Her kullan\u0131c\u0131ya kendine \u00f6zg\u00fc bir kullan\u0131c\u0131 ad\u0131 verildi. Ard\u0131ndan bir \u015fey daha eklediler: Yaln\u0131zca o kullan\u0131c\u0131n\u0131n bildi\u011fi gizli bir parola. <\/p>\n

\u0130\u015fte bu kadar. Bilgisayar \u015fifresinin do\u011fu\u015fu budur. Ne t\u00f6ren var, ne de duyuru. Sadece can s\u0131k\u0131c\u0131 bir soruna pratik bir \u00e7\u00f6z\u00fcm. <\/p>\n

Tarihteki \u0130lk \u015eifre S\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131<\/h3>\n

\u0130\u015fte \u00e7o\u011fu ki\u015finin bilmedi\u011fi k\u0131s\u0131m bu. CTSS, kurulur kurulmaz d\u00fcnyan\u0131n ilk \u015fifre s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131. 1966 y\u0131l\u0131nda, bir yaz\u0131l\u0131m hatas\u0131 t\u00fcm \u015fifre dosyas\u0131n\u0131 t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcne serdi. Her bir gizli kelime d\u00fcz metin olarak yazd\u0131r\u0131ld\u0131. Hem de tek tek. <\/p>\n

O ilk felaket, m\u00fchendislerin g\u00fcvenlik konusundaki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 \u015fekillendirdi. \u015eifrelerin d\u00fcz metin olarak saklanmas\u0131n\u0131n tehlikeli oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131. Ancak sekt\u00f6r\u00fcn bu dersten tam olarak ders \u00e7\u0131karmas\u0131 onlarca y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. Baz\u0131lar\u0131, sekt\u00f6r\u00fcn h\u00e2l\u00e2 tam olarak dersini almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edebilir. <\/p>\n

\"Tarihte<\/figure>\n

Bu \u0130lk Ad\u0131m\u0131 Bu Kadar \u00d6nemli K\u0131lan Nedir?<\/h2>\n

K\u00fc\u00e7\u00fck Bir Fikir, Muazzam Bir Etki<\/h3>\n

Corbat\u00f3, k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fczeltmesinin milyarlarca insan\u0131n hayat\u0131n\u0131 etkileyece\u011fini hi\u00e7 tahmin etmemi\u015fti. Daha sonra \u015fifrelerin art\u0131k idare edilemez hale geldi\u011fini itiraf etti. 2014 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fi bir r\u00f6portajda, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u015fifre durumunu \u201cbir kabus\u201d olarak nitelendirdi. \u0130\u015fte \u015fifreleri icat eden adam budur. Kendi fikrinin geldi\u011fi noktadan o bile b\u0131km\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n

Ancak bu kavram h\u0131zla yay\u0131ld\u0131. Sonras\u0131nda geli\u015ftirilen her i\u015fletim sistemi bu fikri benimsedi. UNIX bunu benimsedi. Windows bunu benimsedi. \u0130nternet de bunu benimsedi. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ortalama bir ki\u015fi 100\u2019den fazla \u015fifreyle u\u011fra\u015f\u0131yor. Bu say\u0131 her y\u0131l art\u0131yor. Sinir bozuklu\u011fu da \u00f6yle. <\/p>\n

Yine de temel mant\u0131k de\u011fi\u015fmedi. Senin bildi\u011fin bir s\u0131r var. Bu s\u0131r, senin kim oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor. Corbat\u00f3\u2019nun 1961\u2019deki \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, bug\u00fcne kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn her oturum a\u00e7ma ekran\u0131n\u0131n arkas\u0131nda h\u00e2l\u00e2 i\u015fliyor. Bu, \u00fcniversitedeki ortak bir bilgisayarda yap\u0131lan ge\u00e7ici bir d\u00fczeltme i\u00e7in ger\u00e7ekten dikkate de\u011fer bir miras. <\/p>\n

Tasar\u0131m ve G\u00fcvenlik K\u00fclt\u00fcr\u00fc \u00dczerindeki Dalga Etkisi<\/h3>\n

\u015eifre sadece teknolojiyi \u015fekillendirmekle kalmad\u0131. \u00c7evrimi\u00e7i kimlik kavram\u0131na bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131z\u0131 da \u015fekillendirdi. Tam bir sekt\u00f6r\u00fcn do\u011fmas\u0131na neden oldu. \u015eifre y\u00f6neticileri, iki fakt\u00f6rl\u00fc kimlik do\u011frulama, biyometrik oturum a\u00e7ma bunlar\u0131n hepsi, Corbat\u00f3\u2019nun orijinal sisteminin bariz s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 nedeniyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Her yeni ara\u00e7, temelde \u015fifrenin eksikliklerine y\u00f6nelik bir telafi niteli\u011finde. <\/p>\n

KREAblog’da<\/a>, k\u00fc\u00e7\u00fck bir tasar\u0131m karar\u0131n\u0131n nesiller boyu nas\u0131l yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k inceliyoruz. \u015eifre, bunun m\u00fckemmel bir \u00f6rne\u011fi. 1961’de bir \u00fcniversitenin ders program\u0131 sorununu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in olu\u015fturulan basit bir metin alan\u0131, bug\u00fcn k\u00fcresel siber g\u00fcvenli\u011fin tam merkezinde yer al\u0131yor. Bu abart\u0131 de\u011fil. Sadece tarihin tuhaf ve \u00e7\u0131lg\u0131n bir yan\u0131. <\/p>\n

Ayr\u0131ca \u015funu da belirtmek gerekir: Corbat\u00f3, 1990 y\u0131l\u0131nda Turing \u00d6d\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fc kazand\u0131. Bu \u00f6d\u00fcl, \u00f6zellikle \u015fifre i\u00e7in de\u011fil, zaman payla\u015f\u0131ml\u0131 sistemler \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 daha geni\u015f kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle verildi. \u015eifre, neredeyse bir dipnot niteli\u011findeydi. Yine de bu, g\u00fcnl\u00fck hayata yapt\u0131\u011f\u0131 en kal\u0131c\u0131 katk\u0131 olabilir. <\/p>\n

\u015eifre Neden H\u00e2l\u00e2 De\u011fi\u015ftirilmedi?<\/h2>\n

Teknoloji \u015firketleri y\u0131llard\u0131r \u015fifreyi ortadan kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Face ID, parmak izi, donan\u0131m anahtarlar\u0131, passkey\u2019ler bunlar\u0131n hepsi klavyeyle girilen \u015fifrelerin sonunu getirmeyi ama\u00e7l\u0131yor. Yine de \u015fifreler ortadan kalkmak bilmiyor. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc basitler. \u00d6zel bir donan\u0131m gerektirmiyorlar. Her yerde i\u015fe yar\u0131yorlar. Bug\u00fcn bile, bu m\u00fctevaz\u0131 \u015fifre neredeyse t\u00fcm rakiplerinden daha uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc oluyor. <\/p>\n

Bunda neredeyse \u015fiirsel bir yan var. 1961’de bir \u00fcniversite bilgisayar\u0131nda do\u011fan bir sistem, h\u00e2l\u00e2 banka hesab\u0131n\u0131z\u0131, foto\u011fraflar\u0131n\u0131z\u0131 ve mesajlar\u0131n\u0131z\u0131 koruyor. Eskimi\u015f. Kusurlu. S\u00fcrekli sald\u0131r\u0131ya u\u011fruyor. Ama ayakta kalabilmek i\u00e7in yeterince iyi i\u015fliyor. Bu inat\u00e7\u0131l\u0131k, asl\u0131nda \u00e7ok insani bir \u00f6zellik. <\/p>\n

Fernando Corbat\u00f3 2019 y\u0131l\u0131nda vefat etti. Geride, onun k\u00fc\u00e7\u00fck bir fikrinin ekran ba\u015f\u0131nda oturan herkesi korudu\u011fu \u2014 ve ayn\u0131 zamanda eziyet etti\u011fi \u2014 bir d\u00fcnya b\u0131rakt\u0131. Kimsenin \u00fcnl\u00fc olmas\u0131n\u0131 planlamad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in fena say\u0131lmaz. <\/p>\n

Bu makale yaln\u0131zca bilgilendirme ama\u00e7l\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tarihteki ilk bilgisayar \u015fifresi, verileri koruma bi\u00e7imimizi sonsuza dek de\u011fi\u015ftirdi \u2014 ve bu \u015fifrenin \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00f6yk\u00fcs\u00fc sizi hayrete d\u00fc\u015f\u00fcrecek.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":11609,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_aioseo_title":"Tarihte Olu\u015fturulan \u0130lk Bilgisayar \u015eifresi","_aioseo_description":"Tarihteki ilk bilgisayar \u015fifresi, verileri koruma bi\u00e7imimizi sonsuza dek de\u011fi\u015ftirdi \u2014 ve bu \u015fifrenin \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f \u00f6yk\u00fcs\u00fc sizi hayrete d\u00fc\u015f\u00fcrecek.","_aioseo_keyphrases":"","_video_image1":"","_video_image2":"","jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[957],"tags":[],"class_list":["post-11610","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunyada-ilkler"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11610","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11610"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11610\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11610"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11610"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11610"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}