{"id":12170,"date":"2026-08-24T06:02:33","date_gmt":"2026-08-24T03:02:33","guid":{"rendered":"https:\/\/kreablog.com\/bir-bilgisayarda-kullanilan-ilk-sifre\/"},"modified":"2026-08-24T06:02:33","modified_gmt":"2026-08-24T03:02:33","slug":"bir-bilgisayarda-kullanilan-ilk-sifre","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kreablog.com\/tr\/bir-bilgisayarda-kullanilan-ilk-sifre\/","title":{"rendered":"Bir Bilgisayarda Kullan\u0131lan \u0130lk \u015eifre"},"content":{"rendered":"

Bir bilgisayarda kullan\u0131lan ilk \u015fifre<\/strong>, banka hesaplar\u0131n\u0131 ya da devlet s\u0131rlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in de\u011fildi. Tez ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 \u2014 ve bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n MIT\u2019deki bilgisayar kullan\u0131m s\u00fcresini \u2014 korumak i\u00e7indi. \u0130\u015fte teknoloji tarihini ara\u015ft\u0131rmaya bu kadar de\u011fer k\u0131lan, i\u015fte bu t\u00fcr m\u00fctevaz\u0131 ve biraz da abs\u00fcrt k\u00f6ken hik\u00e2yeleridir. 1961\u2019de al\u0131nan k\u00fc\u00e7\u00fck bir karar, bug\u00fcn milyarlarca insan\u0131n dijital ya\u015famlar\u0131n\u0131 nas\u0131l korudu\u011funu sessizce \u015fekillendirdi.<\/p>\n

\u0130lk \u015eifre ve MIT Zaman Payla\u015f\u0131m\u0131 Sorunu<\/h2>\n

1961 y\u0131l\u0131nda MIT, CTSS (Compatible Time-Sharing System) adl\u0131 bir sistem kurdu. Bu, \u00e7ok \u00f6nemli bir geli\u015fmeydi. \u0130lk kez birden fazla kullan\u0131c\u0131, tek bir devasa bilgisayar\u0131 payla\u015fabiliyordu. Her kullan\u0131c\u0131ya belirli bir s\u00fcre i\u00e7in makine zaman\u0131 tahsis ediliyordu. Ancak i\u015fin ilgin\u00e7 yan\u0131 da burada ba\u015fl\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n \u00f6zel dosya depolama alan\u0131na ihtiyac\u0131 vard\u0131. Kimse tez verilerinin ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 istemiyordu.<\/p>\n

B\u00f6ylece Fernando Corbat\u00f3 ve ekibi, daha \u00f6nce kimsenin yapmad\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey yapt\u0131lar. Her kullan\u0131c\u0131ya benzersiz bir \u015fifre verdiler. Bu \u00e7ok basitti. Geriye d\u00f6n\u00fcp bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda neredeyse apa\u00e7\u0131k bir \u015feydi. Ancak o d\u00f6nemde, kimse bir bilgisayar hesab\u0131n\u0131 gizli bir kelimeyle korumay\u0131 ak\u0131l etmemi\u015fti. Bu fikir, fiziksel g\u00fcvenlikten \u2014 anahtarlar, kilitler ve \u00f6zel alanlar \u2014 esinlenmi\u015fti. Onlar da bunu yaz\u0131l\u0131m alan\u0131na uyarlad\u0131lar.<\/p>\n

\u0130lk \u015eifreler Asl\u0131nda Nas\u0131l G\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu?<\/h3>\n

CTSS\u2019nin ilk \u015fifreleri d\u00fcz metin bi\u00e7iminde bir dosyada saklan\u0131yordu. \u015eifreleme yoktu. Karma i\u015fleme yoktu. Sadece bir klas\u00f6rde duran kelimeler vard\u0131. Bu, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kula\u011fa korkutucu geliyor. Ancak 1961\u2019de, birinin \u015fifre dosyas\u0131n\u0131 \u00e7alabilece\u011fi fikri hen\u00fcz akla bile gelmemi\u015fti. G\u00fcvenlik tehditleri fizikseldi, dijital de\u011fil.<\/p>\n

\u015eifrelerin kendisi k\u0131sayd\u0131. \u00d6yle olmak zorundayd\u0131. Klavyeler yava\u015ft\u0131 ve yazmak zahmetli bir i\u015fti. \u00c7o\u011fu kullan\u0131c\u0131 basit kelimeler se\u00e7erdi. O zamanlar kimse 16 karakterlik alfan\u00fcmerik diziler olu\u015fturmuyordu. Sistemin tamam\u0131 g\u00fcvenlik i\u00e7in de\u011fil, kolayl\u0131k sa\u011flamak amac\u0131yla kurulmu\u015ftu.<\/p>\n

Tarihte Bilinen \u0130lk \u015eifre H\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131<\/h3>\n

\u0130\u015fte neredeyse hi\u00e7 bahsedilmeyen bir ger\u00e7ek: CTSS, tarihteki bilinen ilk bilgisayar \u015fifre s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131na da yol a\u00e7t\u0131. 1966 y\u0131l\u0131nda, bir yaz\u0131l\u0131m hatas\u0131 nedeniyle t\u00fcm \u015fifre dosyas\u0131 yanl\u0131\u015fl\u0131kla oturum a\u00e7m\u0131\u015f t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lara yazd\u0131r\u0131ld\u0131. Y\u00fczlerce MIT ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 birdenbire di\u011fer herkesin kimlik bilgilerine eri\u015fim imk\u00e2n\u0131 buldu. Ortal\u0131k karga\u015faya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc \u2014 ve bu olay, o g\u00fcnden beri okudu\u011funuz t\u00fcm veri s\u0131z\u0131nt\u0131s\u0131 man\u015fetlerinin bir \u00f6n izlemesiydi.<\/p>\n

Corbat\u00f3 daha sonra t\u00fcm sistemin naif oldu\u011funu itiraf etti. Ancak bu g\u00fcvenlik ihlali, \u015fifre sisteminin sonunu getirmedi. Aksine, m\u00fchendisleri g\u00fcvenli\u011fi daha ciddiye almaya itti. Yine de, ger\u00e7ek anlamda bir \u015fifre \u015fifreleme sistemi ancak y\u0131llar sonra ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131.<\/p>\n

\"Bir<\/figure>\n

\u0130lk \u015eifre, Sonras\u0131ndaki Her \u015eeyi Nas\u0131l \u015eekillendirdi?<\/h2>\n

1961 y\u0131l\u0131nda MIT’de geli\u015ftirilen bir ge\u00e7ici \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn, k\u00fcresel dijital kimli\u011fin temeli haline geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek ger\u00e7ekten inan\u0131lmaz. Bug\u00fcne kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz her oturum a\u00e7ma ekran\u0131, Corbat\u00f3\u2019nun bu basit \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne dayan\u0131yor. Bu bir abart\u0131 de\u011fil. Bu, teknoloji tarihindeki nedensellik zincirinden ibarettir.<\/p>\n

CTSS modeli h\u0131zla yay\u0131ld\u0131. UNIX, 1970\u2019lerde \u015fifreyle kimlik do\u011frulamay\u0131 benimsedi. Ancak UNIX m\u00fchendisleri \u00e7ok \u00f6nemli bir iyile\u015ftirme yapt\u0131lar. Tek y\u00f6nl\u00fc karma i\u015flemeyi devreye soktular \u2014 bu y\u00f6ntem, \u015fifreleri \u00f6yle bir kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yordu ki sistem y\u00f6neticileri bile onlar\u0131 okuyam\u0131yordu. \u0130\u015fte as\u0131l d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 buydu. Birdenbire, depolanan \u015fifre ile ger\u00e7ek \u015fifre tamamen farkl\u0131 \u015feyler haline geldi.<\/p>\n

\u015eifre Hijyeni K\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn Do\u011fu\u015fu<\/h3>\n

1980\u2019lere gelindi\u011finde \u015fifreler her yerdeydi. Ki\u015fisel bilgisayarlar sayesinde evlere de girmi\u015flerdi. Ancak al\u0131\u015fkanl\u0131klar berbat durumdayd\u0131. \u0130nsanlar kendi adlar\u0131n\u0131 kullan\u0131yordu. \u201c\u015eifre\u201d kelimesini kullan\u0131yorlard\u0131. Her sistemde ayn\u0131 kelimeyi tekrar tekrar kullan\u0131yorlard\u0131. Tan\u0131d\u0131k geliyor mu? Gelmeli \u2014 \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu kullan\u0131c\u0131 i\u00e7in asl\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey de\u011fi\u015fmedi.<\/p>\n

\u015eifre g\u00fcvenli\u011fi konusunda yaz\u0131lm\u0131\u015f ilk ciddi kamuoyuna y\u00f6nelik yaz\u0131, 1980\u2019lerin ba\u015f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, kullan\u0131c\u0131lardan tahmin edilemez kelimeler se\u00e7meleri i\u00e7in yalvard\u0131lar. Neredeyse hi\u00e7 kimse dinlemedi. Dolay\u0131s\u0131yla, \u015fifre tavsiyelerini g\u00f6rmezden gelme k\u00fclt\u00fcr\u00fc de tam o d\u00f6nemde ba\u015flad\u0131. 40 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir ayn\u0131 tart\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyoruz.<\/p>\n

Daha \u0130yi Se\u00e7enekler Varken \u015eifreler Neden H\u00e2l\u00e2 Hakim?<\/h3>\n

Biyometrik kimlik do\u011frulama y\u00f6ntemleri var. Ge\u00e7i\u015f anahtarlar\u0131 var. Donan\u0131m tabanl\u0131 kimlik belirte\u00e7leri var. Yine de \u015fifreler ortadan kalkmak bilmiyor. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00f6zel bir donan\u0131m gerektirmiyorlar. Herhangi bir cihazda, herhangi bir \u00fclkede, her an kullan\u0131labiliyorlar. Bu basitlik, hem en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7leri hem de en b\u00fcy\u00fck zay\u0131fl\u0131klar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

2019 y\u0131l\u0131nda vefat eden Corbat\u00f3, bir keresinde evinde bir ka\u011f\u0131da yaz\u0131lm\u0131\u015f d\u00fczinelerce \u015fifre oldu\u011funu itiraf etmi\u015fti. \u015eifreyi icat eden adam, t\u00fcm \u015fifrelerini hat\u0131rlayam\u0131yordu. Bu durum ya son derece ironik ya da tamamen anla\u015f\u0131labilir \u2014 muhtemelen her ikisi de. KREAblog\u2019da daha fazla beklenmedik teknoloji k\u00f6ken \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc ke\u015ffedebilirsiniz.<\/p>\n

\u0130lk \u015fifre,<\/strong> hi\u00e7bir zaman kal\u0131c\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak tasarlanmam\u0131\u015ft\u0131. Bu, bir \u00fcniversitedeki kaynak payla\u015f\u0131m\u0131 sorununa y\u00f6nelik ge\u00e7ici bir \u00e7\u00f6z\u00fcmd\u00fc. Ancak bilgi i\u015flem d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 i\u015fte b\u00f6yle i\u015fliyor. Ge\u00e7ici bir \u00e7\u00f6z\u00fcm, standart haline geliyor. Ge\u00e7ici bir yama, kal\u0131c\u0131 bir altyap\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Ve birdenbire, 60 y\u0131l sonra, t\u00fcm d\u00fcnya h\u00e2l\u00e2 kutulara gizli kelimeler yaz\u0131yor \u2014 kimsenin bunlar\u0131 tahmin etmemesini umarak.<\/p>\n

Bu hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetersizli\u011fi de\u011fil. Tarih i\u015fte b\u00f6yle ilerler. Her seferinde k\u00fc\u00e7\u00fck, zekice bir ad\u0131mla.<\/p>\n

Bu makale yaln\u0131zca bilgilendirme ama\u00e7l\u0131d\u0131r.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir bilgisayarda girilen ilk \u015fifre, dijital g\u00fcvenli\u011fi sonsuza dek de\u011fi\u015ftirdi ve bunun ard\u0131ndaki hik\u00e2ye, tahmin etti\u011finizden \u00e7ok daha tuhaf.<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":12169,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_aioseo_title":"Bir Bilgisayarda Kullan\u0131lan \u0130lk \u015eifre","_aioseo_description":"Bir bilgisayarda girilen ilk \u015fifre, dijital g\u00fcvenli\u011fi sonsuza dek de\u011fi\u015ftirdi ve bunun ard\u0131ndaki hik\u00e2ye, tahmin etti\u011finizden \u00e7ok daha tuhaf.","_aioseo_keyphrases":"","_video_image1":"","_video_image2":"","jnews-multi-image_gallery":[],"jnews_single_post":[],"jnews_primary_category":[],"jnews_override_counter":[],"footnotes":""},"categories":[957],"tags":[],"class_list":["post-12170","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dunyada-ilkler"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t