Tarihte kaydedilen ilk bilgisayar hatası bir mecaz değildi. Gerçek bir böcekti. 9 Eylül 1947’de, Harvard Üniversitesi’ndeki bir mühendis ekibi, Mark II bilgisayarındaki bir rölenin içine sıkışmış bir güve buldu. O tek güve, teknoloji tarihinin en kalıcı deyimlerinden birinin doğmasına neden oldu. Çoğu insan bu terimi her gün kullanıyor. Ancak neredeyse hiç kimse bu terimin gerçekte nereden geldiğini bilmiyor.
Translated with DeepL.com (free version)
Bu sadece ilginç bir bilgi değil. Bilgisayarların ilk dönemlerinde nasıl çalıştığına dair bir pencere niteliğinde. Bu makineler şık değildi. Gürültülüydü, çok ısınırlardı ve binlerce mekanik parçayla doluydu. İçlerinde canlı bir varlık bulmak şaşırtıcı değildi. Neredeyse kaçınılmazdı.
Bilgisayar Hatası ve O Günü Farklı Kılan Şey
Mark II Aiken Röle Hesaplayıcı devasa bir cihazdı. Harvard Üniversitesi’ndeki Cruft Laboratuvarı’nda koca bir odayı kaplıyordu. Hesaplamaları gerçekleştirmek için elektromanyetik röleler — minik mekanik anahtarlar — kullanıyordu. Her bir röle saniyede binlerce kez açılıp kapanıyordu. Dolayısıyla ısı sürekliydi. Işık da sürekliydi. Böcekler doğal olarak oraya çekiliyordu.
Güve ve Seyahat Günlüğü
O öğleden sonra 70 numaralı röle arızalandığında, mühendisler sorunun kaynağını hızla tespit ettiler. Röle panosunun içinde bir güve buldular. Kanatları, kontakları sıkıştırarak kapalı hale getirmişti. Ekip, ölü güveyi doğrudan kayıt defterine bantladı. Yanına da biri şöyle yazmıştı: “Bir böceğin bulunmasına dair ilk gerçek vaka.” O kayıt defteri sayfası hâlâ mevcuttur. Washington, D.C.’deki Smithsonian Ulusal Amerikan Tarihi Müzesi’nde sergilenmektedir.
Ancak işin ilginç yanı şu: “Bug” kelimesi o gün icat edilmedi. Mühendisler bu terimi 1800’lü yıllardan beri genel anlamda kullanıyorlardı. Thomas Edison notlarında bu terimi kullanmıştı. Telgraf operatörleri de öyle. 1947’de değişen şey, nihayet birinin elinde kanıt olmasıydı. Şaka gerçeğe dönüştü.
Grace Hopper’ın Hikayedeki Rolü
Grace Hopper genellikle bu güveyi bulan kişi olarak anılır. Ancak seyir defteri daha karmaşık bir hikâye anlatır. Hopper ekibin bir parçasıydı. Güveyi kendi elleriyle çıkarmamış olabilir. Ama bu hikâyeyi kesinlikle yaşatmıştır. On yıllar boyunca verdiği konferanslarda bu hikâyeyi tekrar tekrar anlattı. Bunun bir öğretim fırsatı olarak sahip olduğu gücü kavramıştı. Aslında bu, daha az değil, daha da etkileyicidir. Komik bir olayı gördü ve onu tüm alan için kültürel bir dayanak haline getirdi.
Hopper daha sonra “debugging” terimini kendisinin icat etmediğini söyledi. Ancak bu terimin yaygınlaşmasına katkıda bulundu. 1986 yılında Donanma’dan tuğamiral rütbesiyle emekli olduğunda, bu kelime bilgisayar dünyasının her köşesine yayılmıştı. Ayrıca ilk derleyicinin geliştirilmesinde öncü rol oynadı bu, tamamen ayrı bir alanda bir dünya ilkiydi. Tarih yazmak onun alışkanlığıydı.
Bu Bilgisayar Hatası Neden Teknoloji Kültürünü Sonsuza Dek Değiştirdi?
“Hata ayıklama”nın gerçekte ne anlama geldiğini bir düşünün. Bu kavram, hataların canlı varlıklar olduğunu ima eder. Saklanırlar. Yakalamak zordur. Gizemli nedenlerle çalışan makineleri durdururlar. Bu bakış açısı, mühendislerin yazılım sorunlarına bakışını şekillendirdi. Hataları, sadece matematiksel düzeltmeler değil, adeta bir av gibi hissettirdi.
Fizikselden Dijitale
1950’lere gelindiğinde bilgisayarlar mekanik rölelerden uzaklaştı. Onların yerini transistörler aldı. Ardından entegre devreler ortaya çıktı. Fiziksel hatalar artık imkansız hale geldi. Ancak bu terim kök salmıştı. Bugün her programcı hatalardan, hataları gidermekten ve hata raporlarından bahsediyor. Yazılım testine dayalı kalite güvencesi uygulamalarının tamamı, o tek bir güveden gelen mirası taşıyor. Tek bir ölü böcek için ne kadar da çılgın bir miras.
Ayrıca şunu da belirtmek gerekir: Mark II, aslında bir geçiş dönemi makinesiydi. İlk bilgisayar değildi. En hızlısı da değildi. Ancak tam da doğru zamanda ortaya çıkmıştı. Bu alan o kadar yeniydi ki, bir güve bile tarih yazabilirdi. Bu fırsat penceresi çok çabuk kapandı.
Günlük Defteri Bize İlk Teknoloji Ekipleri Hakkında Neler Anlatıyor?
Şu orijinal kayıt defteri girişine bir kez daha bakın. Biri resmi devlet belgesine ölü bir güve yapıştırmış ve yanına bir şaka yazmış. Bu sadece sevimli bir şey değil. Erken dönem bilgisayar kültürü hakkında size gerçek bir şey anlatıyor. Bunlar katı kurallara bağlı kurumsal ekipler değildi. Mümkün olanın sınırlarında çalışan sorun çözücülerdi. Mizah anlayışları vardı. Tuhaf kayıtlar tutuyorlardı. Ve daha önce kimsenin yapmadığı bir şey yaptıklarının farkındaydılar.
Bu ruh, günümüzde erken dönem girişim kültüründe, açık kaynak topluluklarında ve KREAblog’da ele alınan platformların zorlu ilk günlerinde kendini gösteriyor. Bu geleneğin kökeni şaşırtıcı derecede doğrudan.
Bir Metafora Dönüşen Güve
Tek bir böceğin, milyarlarca insanın yazılım sorunlarını nasıl tanımladığını şekillendirdiğini düşünmek tuhaf geliyor. Ama dil işte böyle işliyor. Canlı bir an, bir kelimeye dönüşür. Bir kelime, bir çerçeveye dönüşür. Bir çerçeve ise bütün bir sektörün düşünce yapısını şekillendirir.
Güve kendi başına özel bir şey değildi. Sadece şanssızdı. Ancak onu bulan ekip, o anın gerçek değerini kavrayacak kadar zekiydi. O anı belgelediler. Bunun üzerine güldüler. Ve bu hikâyeyi başkalarına aktardılar. Ölü bir güveyi devletin kayıt defterine yapıştırma kararı, teknoloji tarihinin en önemli belgeleme eylemlerinden biri olarak ortaya çıktı.
O halde, bir dahaki sefere biri bir hata raporu gönderdiğinde şunu unutmayın: Her şey gerçek bir böcek, bir röle paneli ve espri anlayışı olan bir mühendisle başladı. Bu gerçekten de tuhaf bir köken öyküsü. Ve açıkçası? Mükemmel bir öykü.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
