Bilgisayar hesap tablosu bir teknoloji devinden ortaya çıkmadı. Bir tahtaya bakarken canı sıkılan bir Harvard MBA öğrencisinden doğdu. 1978’deki o tek bir hayal kırıklığı anı, iş dünyasını, tasarımı ve hatta veriler hakkında düşünme biçimimizi sessizce değiştirdi. Çoğu insan, hesap tablolarının tuhaf ve dahice köken hikâyesinden habersiz olarak her gün bunları kullanıyor. Bu, şimdiye kadar yapılmış en önemli yazılım icatlarından biridir. Ve neredeyse hiç kimse bundan bahsetmiyor.
Kimsenin İstemediği Bilgisayar Hesap Tablosu
Her Şeyin Başlangıcı Olan Bir Kara Tahta
Dan Bricklin, Harvard İşletme Okulu’nda bir derste oturuyordu. Profesörü, tahtadaki rakamları sürekli silip yeniden yazıyordu. En ufak bir değişiklik bile tüm hesaplamanın baştan yapılmasını gerektiriyordu. Bricklin, bunun daha iyi bir yolu olması gerektiğini düşündü. Böylece, her şeyi otomatik olarak yeniden hesaplayan sihirli bir tahta hayal etti. Bu hayal, dünyanın ilk bilgisayar hesap tablosu olan VisiCalc’ın temelini oluşturdu. VisiCalc, 1979 yılında piyasaya sürüldü. Apple II bilgisayarında çalışıyordu.
Bunu Gerçekleştiren Ortak
Bricklin, tüm programı tek başına yazamazdı. Derin bir güven duyduğu programcı Bob Frankston’ı projeye dahil etti. İkisi birlikte, küçük bir çatı katı dairesinde VisiCalc’ı geliştirdiler. Frankston, programı sınırlı belleğe sığdırmak için sık sık gece boyu kod yazardı. Apple II’nin sadece 32 kilobayt RAM’i vardı. Bu, günümüzde tek bir küçük resim dosyasından bile daha az bir miktar. Yine de bir şekilde programı çalışır hale getirdiler. Ortaya çıkan sonuç, daha önce kimsenin görmediği bir şeydi.
Herkesi Şaşkına Çeviren Açıklama
VisiCalc, Ekim 1979’da piyasaya sürüldü. Fiyatı 99,99 dolardı. İki yıl içinde 100.000’den fazla kopya satıldı. Bu, o dönem için yazılım satışları açısından neredeyse duyulmamış bir rakamdı. Ancak asıl şaşırtıcı olan şuydu: İnsanlar sırf VisiCalc’ı çalıştırmak için Apple II bilgisayarları satın almaya başladı. Yazılım, donanımın satışını artırıyordu. VisiCalc, kişisel bilgisayar tarihindeki ilk gerçek “killer app” oldu.

Bilgisayar Tabloları Neden Her Şeyi Değiştirdi?
Muhasebeciler Süper Güçlere Sahip Oldu
VisiCalc’tan önce finansal modelleme, kalem, kağıt ve saatler süren manuel hesaplamalar anlamına geliyordu. Tek bir yanlış rakam, düzinelerce hataya yol açıyordu. Bunları düzeltmek sonsuza kadar sürüyordu. Bilgisayardaki elektronik tablo sayesinde tek bir hücreyi değiştirdiğinizde, geri kalan her şey anında güncelleniyordu. Muhasebeciler ve iş analistleri birdenbire on kat daha hızlı çalışmaya başladılar. CFO’lar, senaryoları günler yerine dakikalar içinde modelleyebiliyorlardı. Bu sadece işleri hızlandırmakla kalmadı, neyin sorulabileceğine dair sınırları da değiştirdi.
Tasarım ve Görsel Düşünme Sürecine Dahil Oldu
İşte çoğu insanın gözden kaçırdığı bir nokta. Bir elektronik tablonun ızgara düzeni, başlı başına bir tasarım kararıydı. Bricklin öncelikle görsel açıdan düşündü. Satırların ve sütunların doğal ve okunabilir olmasını istedi. Bu mekânsal mantık bilgileri görünür, yapılandırılmış hücreler halinde düzenlemek daha sonra tasarımcıların veri düzeni hakkında düşünme biçimlerini etkiledi. İnfografikler, gösterge panelleri ve veri görselleştirme; hepsi biraz VisiCalc’ın DNA’sını taşıyor. KREAblog, tasarım odaklı düşüncenin teknolojiyi nasıl şekillendirdiğini ele almıştı. Bu, bu konudaki mükemmel bir erken dönem örneğidir.
Lotus ve Excel, VisiCalc’ın başlattığı çalışmayı tamamladılar
VisiCalc’ın yaratıcıları kritik bir hata yaptılar. Temel konsepti patentlemediler. Bu yüzden rakipler bu konsepti incelediler, geliştirdiler ve hızla harekete geçtiler. Lotus 1-2-3, 1983’te piyasaya çıktı ve IBM PC pazarını domine etti. Ardından 1985’te Microsoft Excel, önce Mac’te, sonra Windows’ta piyasaya sürüldü. Her sürüm, daha fazla güç ve daha akıllı bir tasarım getirdi. Ancak bunların hiçbiri, Massachusetts’in Cambridge kentindeki o çatı katı olmasaydı var olamazdı. Bricklin ve Frankston, icatlarından asla gerçek anlamda zengin olamadılar. Bu, üzerinde düşünmeye değer acı bir ironi.
Günümüzde Hâlâ Ne Anlama Geliyor?
Günümüzde elektronik tablolar küresel ekonominin büyük bir kısmını yönlendiriyor. Bankalar bu tablolarla risk modellemeleri yapıyor. Bilim insanları deneylerini bu tablolarla takip ediyor. Film yapımcıları prodüksiyon bütçelerini bu tablolarla hazırlıyor. Hatta yapay zeka eğitim veri kümeleri bile genellikle elektronik tablolarla başlıyor. Bilgisayar elektronik tablosu, insan düşüncesine o kadar içselleşti ki artık neredeyse farkına bile varmıyoruz. Bu görünmezlik, aslında ne kadar büyük bir başarı elde ettiğinin bir göstergesidir. En iyi araçlar günlük yaşamın bir parçası haline gelir. VisiCalc da tam olarak bunu başardı ancak hak ettiği takdiri alamadan.
Bricklin bir keresinde dünyayı değiştirmeyi amaçlamadığını söylemişti. Sadece bir profesörün tahtadaki rakamları silmesini izlemekten bıkmıştı. Bazen en önemli icatlar, en ufak bir rahatsızlıktan doğar. Bir dahaki sefere boş bir tablo açıp yazmaya başladığınızda bunu hatırlamakta fayda var.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.











