26 Haziran 1974’te tarihte taranan ilk barkod, yüksek teknolojili bir cihazda ya da askeri teçhizatta değildi. Wrigley’s Juicy Fruit sakızının onlu paketinin üzerindeydi. Ohio eyaletinin Troy kentindeki bir Marsh süpermarketinde çalışan bir kasiyer, paketi tarayıcının üzerinden geçirdi. Makine bip sesi çıkardı. Bir fiş yazdırıldı. Ve işte böylece, modern alışveriş dünyası doğdu. Çoğu insan, bu küçük anın, alışveriş yapma şeklimizi tamamen değiştirdiğinden habersizdir.
Taranan İlk Barkod ve O Ana Giden Yol
Barkod fikri bir gecede ortaya çıkmadı. Onlarca yıllık başarısız denemeler ve azimli mucitler gerekti. Bu konsept, 1948 yılında Drexel Üniversitesi’ndeki iki yüksek lisans öğrencisiyle başladı. Norman Woodland ve Bernard Silver, ilk taslak fikri ortaya attılar. İlhamlarını kum üzerine çizilmiş bir mors kodu deseninden aldılar. Hatta 1949 yılında bir patent başvurusu bile yaptılar. Ancak tasarımlarını okuyabilecek teknoloji henüz mevcut değildi.
Woodland daha sonra IBM’e katıldı. Bu fikri ısrarla gündemde tuttu. Ancak fikir yıllarca rafa kaldırıldı. Asıl itici güç marketlerden geldi. Mağaza müdürleri çaresiz durumdaydı. Uzun kasa kuyrukları onlara maddi kayba yol açıyordu. Fiyatların elle girilmesi hatalara neden oluyordu. Daha hızlı bir çözüme ihtiyaç vardı.
Neredeyse İşi Mahveden Komite
1970 yılında, bir gıda perakendeciliği grubu bir komite kurdu. Tüm mağazalar için tek bir evrensel ürün kodu istiyorlardı. Kulağa basit geliyor. Ancak bu, dört yıl süren tartışmaların ardından gerçekleşti. Şirketler format konusunda anlaşamıyordu. IBM, RCA ve diğerleri birbiriyle rekabet eden tasarımlara sahipti. Sonunda, dikdörtgen şekilli IBM’in versiyonu galip geldi. Bu dikdörtgen desen, bugün hâlâ kullandığımız barkoddur.
Önce tarayıcı yapılmalıydı
Çalışır durumda bir tarayıcı olmadan barkodun bir anlamı yoktu. NCR adlı bir şirket, ilk ticari kasada kullanılan tarayıcıyı üretti. Bu tarayıcı, çizgileri okumak için lazer kullanıyordu. Lazer teknolojisi yeni ve pahalıydı. Birçok mağaza sahibi, bu fikrin çok riskli olduğunu düşünüyordu. Ohio’nun Troy kentindeki Marsh Süpermarket ise bu riski göze aldı. Tarayıcıyı kurdular. Personellerini eğittiler. Sonra da açılış gününü beklediler.
O sakız paketi neden bugün hâlâ önem arz ediyor?
26 Haziran 1974’te barkod taraması yapılan ilk sakız, şu anda Smithsonian Enstitüsü’nde sergileniyor. Amerikan tarihinin bir parçası olarak cam vitrinin arkasında yerini alıyor. Bu çok yerinde bir durum. Küçük bir ürün, bir zincirleme reaksiyonu başlattı. Mağazalar daha hızlı hale geldi. Stok takibi otomatikleşti. Tedarik zincirleri daha akıllı hale geldi. Sonrasında yaşanan her şey, Ohio’da duyulan o tek bip sesiyle başladı.
KREAblog olarak, işte böyle anları çok seviyoruz. Sıradan görünümlü çizgili bir etiket, insanların hatırladığı çoğu icattan daha fazla dünyayı değiştirdi. Barkod pek heyecan verici görünmüyordu. Ama işe yarıyordu. Ve bu yeterliydi.
Devrimin Ardındaki Rakamlar
Günümüzde her gün beş milyardan fazla barkod taranıyor. Bu rakamı kafamızda canlandırmak neredeyse imkansız. Her market ürünü, her kargo kutusu, her hastane bilekliği aynı temel prensibi kullanıyor. Kumda çizilen bir karalamadan doğan bu sistem, artık küresel ekonomiyi yönlendiriyor. Barkodlar hastanelerde ilaçların takibine yardımcı oluyor. Depolarda hırsızlığı önlüyor. Havaalanlarındaki işlemleri hızlandırıyor.
Barkodun Perakende Tasarımına Etkisi
Barkodlar, ürünlerin görünümünü de değiştirdi. Tasarımcılar, her barkodun etrafına beyaz bir alan eklemek zorunda kaldı. Buna “sessiz bölge” denir. Tarayıcıların düzgün çalışması için bu alana ihtiyaç vardır. Birdenbire, ambalaj tasarımcılarının uyması gereken yeni bir kural ortaya çıktı. Her etikette bu tuhaf çizgili kutucuğun yer alması gerekiyordu. Bazı tasarımcılar başlangıçta bundan hiç hoşlanmadı. Diğerleri ise yaratıcı çözümler üretti. Günümüzde, markanın renklerinde ve sıra dışı şekillerde özel tasarımlı barkodlar görülüyor. Hatta bazı markalar, barkodların içine minik resimler bile gizliyor.
Barkod ayrıca yeni bir meslek grubu ortaya çıkardı. Veri analistleri, alışveriş alışkanlıklarını anlamak için barkod tarama verilerini kullanmaya başladı. Mağazalar, hangi ürünlerin hangi saatlerde en hızlı satıldığını öğrendi. Bu bilgiler, raf düzeninden mağaza yerleşimine kadar her şeyi şekillendirdi. Basit bir çizgi dizisi için bu, oldukça büyük bir etki.
Barkodun Beklenmedik Tasarım Mirası
Çok az kişi barkodları bir tasarım öyküsü olarak görür. Oysa kesinlikle öyledir. İlk UPC barkodu, makineler tarafından okunabilecek şekilde tasarlanmıştı. Ancak insanların da görsel olarak kabul etmesi gerekiyordu. İlk odak grupları, ürünler üzerindeki barkodların görünümünden hiç hoşlanmamıştı. Bazı tüketiciler, barkodların çirkin olduğunu düşünüyordu. Tasarımcılar, ambalajın görünümünü bozmadan barkodları nasıl uyumlu hale getireceklerini bulmak için yıllarını harcadı.
Sonra bir şeyler değişti. Barkodlar moda oldu. Sanatçılar bunları baskı ve posterlerde kullanmaya başladı. Moda markaları giysilere yerleştirdi. Müzisyenler albüm kapaklarında kullandı. Soğuk, endüstriyel verimliliğin sembolü, bir tasarım ikonu haline geldi. Bu, kasada işlem süresini kısaltmak için icat edilmiş bir şey için dikkate değer bir dönüşümdür.
Elbette, barkod sonunda bir sonraki evrim aşamasına ulaştı. QR kodu 1994 yılında ortaya çıktı. Çok daha fazla bilgi depolayabiliyordu. Akıllı telefonlar, QR kodlarını günlük yaşamın bir parçası haline getirdi. Ancak şunu unutmamak gerekir: Orijinal barkod hiçbir zaman ortadan kalkmadı. Her iki sistem de bugün hâlâ yan yana kullanılıyor. Eski ve yeni, dünyanın dört bir yanındaki raflarda bir arada yer alıyor.
Teknoloji ve tasarımla ilgili daha şaşırtıcı hikayeler için KREAblog‘u ziyaret edin ve küçük fikirlerin nasıl sessizce büyük bir gelecek inşa ettiğini keşfedin.
1974’te taranan ilk barkod, mütevazı bir andı. Tek bir bip sesi. Bir paket sakız. Bir fiş. Ama o an, tüm dünyanın malları nakletme, ürünleri takip etme ve mağazaları işletme şeklini kökünden değiştirdi. Çizgili bir etiket için hiç de fena değil. Bir dahaki sefere kasada o tanıdık bip sesini duyduğunuzda şunu unutmayın: Bu sesi ilk duyan kişi Ohio’daydı. Ve hiçbir şey bir daha eskisi gibi olmadı. Dünyayı değiştiren diğer ilkleri KREAblog‘da takip edin.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
