İlk Barkod ve Sakız Paketi
Gerçek bir mağazada taranan ilk barkod, Wrigley’s Juicy Fruit sakızının onlu paketinin üzerindeydi. Bu olay 26 Haziran 1974’te gerçekleşti. Mağaza, Ohio eyaletinin Troy kentindeki bir Marsh süpermarketi idi. Oradaki hiç kimse tarih yazdıklarının farkında değildi. Sharon Buchanan adlı bir kasiyer, paketi tarayıcının üzerinden geçirdi. Bir bip sesi duyuldu. Fiyat ekranda belirdi. Her şey değişti.
O sakız paketi artık Smithsonian Enstitüsü’nde sergileniyor. Bir ulusal hazine gibi muamele görüyor. Ve açıkçası? Bunu hak ediyor. Perakendeciliğin modernleşmeye başladığı anı, başka hiçbir nesne bu kadar iyi yansıtamıyor. O bip sesinden önce, kasada her fiyat elle daktilo edilmek zorundaydı. Dolayısıyla hatalar sıkça yaşanırdı. Kuyruklar yavaş ilerlerdi. Stok yönetimi ise tam bir kabustu.
Peki, siyah-beyaz çizgili bir sembol nasıl oldu da tüm dünyanın alışveriş yapma şeklini değiştirdi? Bunun ardındaki hikâye, sandığınızdan daha da ilginç.
Her Şeyin Başlangıcı Olan Bir Plaj Çizimi
Bu fikir bir teknoloji laboratuvarından çıkmadı. Bir plajdan doğdu. 1948 yılında, Norman Woodland adında bir yüksek lisans öğrencisi Miami’de kumların üzerinde oturuyordu. Marketlerdeki verimsizliği düşünüyordu. Parmaklarını kumun üzerinde gezdirdi. Bir dizi çizgi oluşturdu. Aniden, onu gördü — bilgiyi görsel olarak kodlayabilecek bir desen. Morse kodundan ilham almıştı, ancak bunu çubuklar halinde genişletmişti.
Woodland, 1949 yılında ortağı Bernard Silver ile birlikte bir patent başvurusu yaptı. Ancak, bu çubukları okumaya yarayan teknoloji henüz mevcut değildi. Patent yıllarca rafa kaldırıldı. Sonunda RCA tarafından neredeyse bedavaya satın alındı. Bu arada Woodland çalışmaya devam etti. Bu fikre tamamen inanıyordu. Yine de dünya henüz buna hazır değildi.
Bunu Gerçekleştiren IBM Mühendisi
Asıl atılım 1970’lerin başında gerçekleşti. Market sektörü çaresiz durumdaydı. Kasa kuyrukları uzuyordu. İşgücü maliyetleri artıyordu. Bunun üzerine bir grup perakendeci, bir çözüm bulmak için bir komite kurdu. Bir yarışma düzenlediler. Yarışmayı IBM mühendisi George Laurer kazandı. Ancak Laurer, şekli rastgele seçmedi. Daireleri, hedef tahtası şekillerini ve doğrusal desenleri test etti. Sonunda, net bir şekilde basılabildiği ve güvenilir bir şekilde taranabildiği için dikdörtgeni seçti. Bu dikdörtgen şekil, Evrensel Ürün Kodu (UPC) haline geldi. 1974 yılında ticari olarak piyasaya sürüldü. Ve o yaz sabahı, Ohio’nun Troy kentinde, Juicy Fruit ürününde mükemmel bir şekilde çalıştı.
İlk Barkod Neden Kimsenin Kabul Ettiğinden Daha Önemliydi?
İşte perakendecilerin başlangıçta pek yüksek sesle dile getirmedikleri bir gerçek. İlk barkodun asıl amacı, kasada işlem süresini kısaltmak değildi. Asıl amaç, veriydi. Her tarama işlemi bir kayıt oluşturuyordu. Mağazalar birdenbire neyin, ne zaman ve ne kadar hızlı satıldığını tam olarak öğrenmeye başladılar. Bu devrim niteliğinde bir gelişmeydi. İlk kez bir süpermarket, stoklarını neredeyse gerçek zamanlı olarak takip edebiliyordu. Ayrıca, hırsızlık eğilimlerini tespit edebiliyor ve promosyonların etkisini doğru bir şekilde ölçebiliyorlardı.
Tedarikçiler bunu hemen fark etti. Üretim planlamalarında tarama verilerini kullanmaya başladılar. Üreticiler, tahminlerde bulunmak yerine gerçek talebe göre hareket edebildiler. Tüm tedarik zinciri değişti. Sonuç olarak, veriye dayalı perakendeciliğin modern kavramı o Ohio’daki süpermarkette doğdu. O zamanlar buna “büyük veri” denmiyordu. Ama tam da buydu.
Sendikalar Bu Konuda Sıkı Bir Mücadele Verdi
Herkes bu durumdan memnun değildi. Sendikalar buna şiddetle karşı çıktı. Fiyatları makineye giren kasiyerler vasıflı işçilerdi. Tarayıcı, onların işlerini tehdit ediyordu. Bazı sendikalar 1970’lerin ortalarında barkodun benimsenmesini engellemeye çalıştı. Her ürünün üzerinde görünür fiyat etiketleri olmadan tüketicilerin fazla ücret ödeyeceğini savundular. Bu endişe aslında haklıydı. İlk dönemdeki tarama hataları gerçekten de fazla ücretlendirmelere neden oldu. Ancak perakendeciler doğruluk kontrolleri yapacağına söz verdi. Yavaş yavaş direniş azaldı. 1980’lerin başlarında barkodlar her yerdeydi.
Çizgilerin Ardındaki Sade Tasarım
Çoğu insan, barkodun bir tasarım nesnesi olarak gerçekte nasıl göründüğünü hiç düşünmez. Oysa bu çok zekice bir tasarımdır. Çubuklar, genişlik ve aralıkları kullanarak sayıları kodlar. İnsan gözü bunu okuyamaz. Oysa bir lazer, milisaniyeler içinde tarayabilir. Çubukların altındaki göze çarpmayan sayılar aslında bir yedekleme işlevi görür. Tarayıcı arızalanırsa bir insan bunları elle girebilir. Bu yedekleme, kasıtlı bir tasarım kararıydı. Laurer, görsel sisteme doğrudan hata toleransı eklemişti. Bu, nokta, iyi bir tasarım düşüncesidir.
Barkodun ucuz ambalajlar üzerine de net bir şekilde basılması gerekiyordu. İlk dönem baskı teknolojisi tutarsızdı. Bu nedenle tasarım, doğruluğu kaybetmeden hafif bulaşmalara izin verecek şekilde tasarlandı. Kusurlu barkodlar bile doğru şekilde taranıyordu. Gerçek dünya koşullarındaki bu dayanıklılık, barkodun hayatta kalmasının ve küresel çapta yaygınlaşmasının nedenidir.
Sakızdan Küresel Altyapıya
Günümüzde dünya çapında her gün altı milyardan fazla barkod taranmaktadır. Bunlar ilaç şişelerinde, hastanelerdeki kan torbalarında, kütüphane kitaplarında ve havayolu biniş kartlarında yer almaktadır. Laurer’in 1970’lerin başında tasarladığı temel yapı hâlâ işlevini sürdürmektedir. Temel bir yeniden tasarım gerektirmedi. Bu, herhangi bir teknoloji için dikkate değer bir durumdur. Çoğu sistem hızla modası geçer. Ancak ilk barkod formatı o kadar iyi tasarlanmıştı ki, bütün bir teknoloji neslini geride bıraktı.
Elbette, günümüzde QR kodları ve RFID çipleri de bunun yanında yer alıyor. Yine de, orijinal barkod hiçbir zaman ortadan kalkmadı. Uyum sağladı. Genişledi. Görünmez bir altyapıya dönüştü — ancak arıza verdiğinde farkına vardığınız türden bir altyapıya.
Norman Woodland, 1992 yılında nihayet hak ettiği takdiri gördü. Başkan George H.W. Bush’tan Ulusal Teknoloji Madalyası’nı aldı. 2012 yılında vefat etti. Ancak 1948’de plajdan ilham alarak çizdiği o basit çizim, hâlâ dünyanın her yerindeki kasalarda kullanılıyor. Bu, çoğu tasarımcının ancak hayal edebileceği türden bir miras. KREAblog’da bizler, işte bu tür hikayeler için yaşıyoruz — herkesin gözü önünde saklı kalan sessiz icatlar.
O halde, bir dahaki sefere kasada bir bip sesi duyduğunuzda şunu unutmayın: Bu ses, Florida’da kumlara çizgiler çizen bir adamla başladı. Ve Ohio’da her şeyi değiştiren bir paket sakızla.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
