Tarihin En Gizli Teknoloji Tesislerinin İçinden
Şimdiye kadar kurulmuş en gizli teknoloji laboratuvarları, dünyamızı sessizce değiştirdi. Kilitli kapılar ve korunan girişlerin ardında, küçük ekipler devasa atılımlar gerçekleştirdi. Bu yerlerin bazıları hiçbir haritada yer almıyordu. Diğerleri ise sıradan binaların içinde, herkesin gözü önünde saklanıyordu. Yine de bu laboratuvarlarda yürütülen çalışmalar, bugün kullandığımız her şeyi şekillendirdi. Cebinizdeki telefondan internetin kendisine kadar, her şey gizli bir yerde başladı. KREAblog’da, bu yerlerin ardındaki hikâyeleri derinlemesine araştırdık. Bulduklarımız gerçekten büyüleyici.
1. Xerox PARC — Geleceği Hediye Eden Laboratuvar
Xerox, Palo Alto Araştırma Merkezi’ni (PARC) 1970 yılında açtı. Mühendisler, grafik kullanıcı arayüzünü burada icat etti. Ayrıca ilk lazer yazıcıyı ve Ethernet ağını da burada geliştirdiler. Ancak Xerox, bu fikirlerin çoğunu pazarlayamadı. Diğer şirketler, PARC’ın geliştirdiklerini gördü ve bu fikirleri kendi lehlerine çevirdi. Laboratuvar, modern bilgi işlem teknolojisinin doğuşuna öncülük etmesine rağmen, ana şirketi bundan neredeyse hiç kâr elde edemedi. Bu, belki de teknoloji tarihinin en pahalıya mal olan kaçırılmış fırsatıdır.
2. Lockheed Martin’in Skunk Works — Gizliliğin Kendisi Bir Ürün Olan Yer
Skunk Works, adını bir çizgi romandan almıştır. Bu gizli teknoloji birimi, U-2 casus uçağını ve SR-71 Blackbird’ü geliştirmiştir. Mühendisler, evrak işlerini en aza indirerek son derece gizli bir ortamda çalışıyordu. Kurucusu Kelly Johnson, ekibi sadece 14 kural ile yönetiyordu. Çalışanların aileleri bile çoğu zaman ne üzerinde çalıştıklarını bilmiyordu. Bu tesis, diğerlerinden on yıllar önce gizli uçak tasarımında öncü rol oynamıştır.
3. Bell Labs — Nobel Ödüllerinin Sessiz Fabrikası
Bell Labs, faaliyet süresi boyunca dokuz Nobel Ödülü sahibi yetiştirdi. Buradaki araştırmacılar 1947’de transistörü icat etti. Ayrıca lazeri, güneş pillerini ve bilgi teorisini de geliştirdiler. En parlak döneminde Bell Labs, 25.000’den fazla kişiyi istihdam ediyordu. Ancak, laboratuvarın ilk dönemdeki çalışmalarının çoğu, sıkı kurumsal sınırlar içinde gerçekleştirildi. Laboratuvar, bir kurumsal araştırma merkezi için alışılmadık bir özgürlükle çalışıyordu. Bilim insanları, acil kâr baskısı olmadan meraklarının peşinden gidebiliyordu.
4. MIT’deki 20 Numaralı Bina — Dahilerin Çirkin Kutusu
MIT, bu geçici ahşap yapıyı İkinci Dünya Savaşı sırasında inşa etti. Yapının sadece birkaç yıl dayanması planlanmıştı. Oysa 55 yıl boyunca ayakta kaldı ve inanılmaz atılımların gerçekleşmesine sahne oldu. Radar teknolojisi, bu ucuz kontrplak duvarların içinde mükemmelleştirildi. Noam Chomsky de modern dilbilimi burada geliştirdi. Binanın çirkin ama esnek yerleşim planı, aslında yaratıcılığın gelişmesine katkıda bulundu. İnsanlar laboratuvarlar arasında kablo çekmek için duvarlara delikler açıyordu.
5. Bletchley Park — Şifreleri Çözen Tesis
Bletchley Park, Londra’nın kuzeyinde bulunan bir Viktorya dönemi malikanesiydi. İkinci Dünya Savaşı sırasında burası devasa bir şifre kırma merkezi haline geldi. Alan Turing, Enigma makinesinin şifresini kırmak için burada çalıştı. En yoğun döneminde, bu tesiste yaklaşık 10.000 kişi çalışıyordu. Çoğu, yan kulübede çalışan meslektaşlarının ne iş yaptığını bilmiyordu. Burada yapılan çalışmalar, savaşın süresini tahmini olarak iki yıl kısalttı. Yine de tüm operasyon 1970’lere kadar gizli kaldı.
6. Apple’ın Infinite Loop Black Labs — Kilit Altında Tutulan Prototipler
Apple, uzay gemisi kampüsünü kurmadan önce Infinite Loop’ta gizli laboratuvarlar işletiyordu. Ürün ekipleri, sadece kimlik kartıyla girilebilen penceresiz odalarda çalışıyordu. Diğer Apple çalışanları bile bu alanlara giremiyordu. İlk iPhone prototiplerini test eden mühendisler, siyah gizleme kılıfları kullanıyordu. Bazı ekip üyelerinin, geliştirdikleri ürünün tam olarak ne olduğunu bilmedikleri söyleniyor. Apple, aynı projeye farklı gruplar için farklı kod adları atıyordu. Bu yoğun gizlilik, Apple’ın yıllarca ürün lansmanlarında sürprizler yaratmasını sağladı.
7. MIT Lincoln Laboratuvarı — Soğuk Savaş Dönemi Bilgisayar Biliminin Doğduğu Yer
Lincoln Laboratuvarı, 1951 yılında Massachusetts eyaletinin Lexington kenti yakınlarında açıldı. ABD hükümeti, hava savunma sistemleri geliştirmek amacıyla bu laboratuvara finansman sağladı. Laboratuvarın SAGE projesi, ilk gerçek zamanlı ağ bağlantılı bilgisayar sistemini ortaya çıkardı. Bu sistem, Kuzey Amerika’nın dört bir yanındaki radar istasyonlarını birbirine bağladı. Laboratuvar ayrıca uydu iletişimi ve dijital ekranların geliştirilmesine de katkıda bulundu. Laboratuvarın ilk dönemdeki çalışmalarının büyük bir kısmı, on yıllar boyunca gizli kaldı. Bugün bile, araştırmalarının önemli bir kısmı hükümetin gizlilik politikası kapsamında tutulmaktadır.
8. IBM’in Watson Araştırma Merkezi — Kurumsal Ar-Ge’nin Kalesi
IBM, Thomas J. Watson Araştırma Merkezi’ni 1961 yılında açtı. Bu dikkat çekici bina, mimar Eero Saarinen tarafından tasarlandı. Laboratuvarın içinde araştırmacılar, DRAM bellek yongaları ve ilişkisel veritabanları geliştirdiler. Her iki icat da, dünyanın her yerinde modern bilgi işlem için vazgeçilmez hale geldi. Laboratuvar ayrıca erken dönem konuşma tanıma ve yapay zeka araştırmalarında öncü rol oynadı. IBM, birçok projesini yıllarca gizli tuttu ve ancak daha sonra kamuoyuna açıkladı. Hatta binanın tasarımı bile bilgiye karşı kale benzeri bir yaklaşımı yansıtıyordu.
9. DARPA’nın Gizli Program Ofisleri — Sabit Adresi Yok
DARPA geleneksel laboratuvarlar işletmez. Bunun yerine, ülke çapında dağınık konumlarda yürütülen gizli teknoloji programlarına fon sağlar. Program yöneticileri, denetimin çok az olduğu devasa bütçelere sahiptir. Bu kurum, 1960’larda internetin atası olan ARPANET’i kurmuştur. Ayrıca erken dönem GPS, ses tanıma ve otonom araç teknolojilerine de fon sağlamıştır. DARPA projeleri genellikle üniversiteler, girişim şirketleri ve askeri üsler arasında gidip gelir. Merkezi bir laboratuvarın olmaması, aslında çalışmalarını takip etmeyi zorlaştırmaktadır.
10. Google X (Artık sadece X) — Moonshot Fabrikası
Google’ın gizli araştırma laboratuvarı, 2010 yılı civarında ayrı bir binada faaliyete geçti. Ekip, sürücüsüz arabalar ve internet balonları gibi çılgın fikirler üzerinde çalıştı. Çalışanlar, başarısız olan projeleri iptal etmek yerine “mezuniyet” olarak adlandırdı. X, Google Glass, Project Loon ve Waymo’nun ilk prototiplerini geliştirdi. Laboratuvar, kötü fikirler için kaynak tasarrufu sağlamak amacıyla “erken sonlandırma” yaklaşımını benimsedi. Laboratuvarın konumu ve iç projeleri, kamuoyundan sıkı bir şekilde gizlendi. X, ana şirketin içinde bile neredeyse bağımsız bir varlık olarak faaliyet gösterdi.
Bu gizli teknoloji laboratuvarları önemli bir gerçeği ortaya koyuyor. En büyük atılımlar genellikle kamuoyunun gözünden uzak yerlerde gerçekleşir. Gerçek inovasyon için alan, zaman ve bazen de kapalı kapılar gerekir. Şu anda bizim haberimiz olmayan laboratuvarlarda neler oluyor acaba? İşte bizi merak içinde tutması gereken soru budur. Dünyayı değiştirecek bir sonraki icat, belki de şu anda bir yerlerde sadece geçiş kartıyla girilebilen bir kapının ardında zaten mevcuttur.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
