Bilgisayar faresi, şık bir plastik nesne olarak ortaya çıkmadı. İlk hali, iki metal tekerleği ve tek bir düğmesi olan kaba bir tahta kutuydu. Çoğu insan, onun büyük bir teknoloji laboratuvarından çıktığını sanır. Oysa öyle değildi. 1964 yılında meraklı bir mühendisin zihninden doğdu. Ve dünya bunu neredeyse hiç öğrenemedi.
Bilgisayar Faresi Nasıl Ortaya Çıktı?
Douglas Engelbart, ilk bilgisayar faresini Stanford Araştırma Enstitüsü’nde geliştirdi. O, gerçek bir sorunu çözmeye çalışıyordu. O dönemde bilgisayarlar, her işlem için klavyeyle yazılan komutlara ihtiyaç duyuyordu. Bu durum yavaş, sinir bozucu ve kısıtlayıcıydı. Engelbart, insanların bir işaretleme cihazı kullanarak daha hızlı çalışabileceğine inanıyordu. Bu yüzden sıfırdan bir tane geliştirdi.
İlk prototip hiç de gösterişli değildi. Küçük, dikdörtgen şeklinde ahşap bir gövdeydi. İçinde birbirine dik iki metal tekerlek bulunuyordu. Cihazı bir yüzey üzerinde hareket ettirdiğinizde, tekerlekler yönü takip ediyordu. Üstünde tek bir düğme vardı. Bir oyuncak gibi görünüyordu. Ama çalışıyordu.
Neden Ona Fare Adını Verdiler?
Bu isim kablodan geliyordu. Cihazın arkasından sarkan o ince kablo, tıpkı bir farenin kuyruğuna benziyordu. Engelbart’ın ekibi, ona gayri resmi olarak “fare” demeye başladı. Bu isim yaygınlaştı. Kimse bu ismi ticari marka olarak tescil ettirmedi ya da resmi hale getirmedi. Sadece herkesin kullandığı bir kelime haline geldi.
Kimsenin Kar Etmediği Patent
Engelbart 1967’de bir patent başvurusu yaptı. Patent 1970’te onaylandı. İşte şaşırtıcı olan kısım: O, bu patentten tek kuruş bile kazanamadı. Fare bir tüketici ürünü haline geldiğinde, patentin süresi dolmuştu. Ayrıca, patent hakları Engelbart’a şahsen değil, Stanford Araştırma Enstitüsü’ne aitti. O, on bin dolarlık tek seferlik bir ödeme aldı. Hepsi bu kadar. Bilgisayar tarihinin en önemli icatlarından biri, yaratıcısına neredeyse hiçbir kazanç sağlamadı.
Her Şeyi Değiştiren Demo
Bilgisayar faresi yıllarca araştırma laboratuvarlarının içinde kaldı. Sonra 9 Aralık 1968 geldi. Engelbart, San Francisco’da düzenlenen Sonbahar Ortak Bilgisayar Konferansı’nda sahneye çıktı. Ardından yaşananlar, bugün “Tüm Demoların Anası” olarak anılıyor. Olay sadece fareyle ilgili değildi. Ama fare, gecenin yıldızıydı.
Engelbart, canlı görüntülü görüşme, ortak düzenleme ve hipermetin bağlantılarını sergiledi. Her şeyi tahta faresiyle kontrol ediyordu. Seyirciler hayretler içinde sessizliğe büründü. Bazıları ağladı. Bazıları ise inanamayıp güldü. Kimse daha önce bir bilgisayarın böyle davrandığını görmemişti. Sanki bilim kurgu gerçek zamanlı olarak yaşanıyor gibiydi.
Demo’yu Bu Kadar Şok Edici Yapan Nedir?
1968 yılında bilgisayarların çoğu bütün bir odayı kaplıyordu. Delikli kartlarla çalışıyorlardı. Kimse onlara doğrudan dokunmuyordu. Engelbart bir ekranın başına oturdu, imleci hareket ettirdi ve çeşitli öğelere tıkladı. Bu radikal bir şeydi. Bir şekilde neredeyse yasadışı gibi geliyordu. O anda var olanlarla onun gösterdiği şey arasındaki uçurum muazzamdı. Odadaki teknoloji uzmanları bile bunu kavramakta zorlandı.
Tüketicilere Ulaşması Neden Bu Kadar Uzun Sürdü?
Demo büyük yankı uyandırdı. Ancak fare, evlere girmesi için on beş yıl daha beklemek zorunda kaldı. İlk versiyonların üretim maliyeti yüksekti. Ayrıca, fareyi kullanabilecek uygun fiyatlı bir kişisel bilgisayar da henüz yoktu. Teknolojinin bu açığı kapatması gerekiyordu. Bu arada Engelbart, başkalarının kendi çalışmalarını hiçbir şekilde takdir edilmeden geliştirdiğini izlemek zorunda kaldı. Bu, katlanılması zor bir durumdu.
1970’lerde fareyi nihayet mükemmelleştiren Xerox PARC oldu. Onların versiyonunda tekerlekler yerine yuvarlanan bir top kullanılıyordu. Ardından Apple bu fikri benimsedi. 1984’te piyasaya sürdükleri Macintosh, fareyi sıradan tüketicilerin hayatına soktu. Birdenbire herkesin bir fareye ihtiyacı oldu. Ancak o zaman bile çoğu insan, farenin nereden geldiği konusunda hiçbir fikre sahip değildi.
Farenin Aslında Neleri Değiştirdiği
Fare ortaya çıkmadan önce bilgisayarlar uzmanların işiydi. Eğitim almak gerekiyordu. Komutları ezberlemek gerekiyordu. Fare, bu alana giriş şartlarını değiştirdi. Artık herkes bir şeye işaret edip tıklayabiliyordu. Kulağa basit geliyor. Ancak bu, asla komut yazmayacak milyarlarca insana bilgisayar kullanımını tamamen açtı.
Fare, yazılımların tasarım şeklini de değiştirdi. Artık geliştiriciler görsel arayüzler oluşturabiliyorlardı. Simgeler, metin komutlarının yerini aldı. Menüler ortaya çıktı. Pencereler açılıp kapanmaya başladı. Bütün bunlar, fareyi temel bir varsayım olarak kabul ediyor. Fare olmasaydı, bildiğimiz şekliyle grafik arayüz de olmazdı. Ve bu olmasaydı, modern internet tamamen farklı bir görünümde olurdu.
Günümüzün kablosuz fareleri, izleme panelleri ve dokunmatik ekranlarının hepsi o tahta kutuya dayanıyor. Hatta stylus kalemler ve izleme topları bile aynı temel fikri paylaşıyor. Fiziksel olarak bir şeyi hareket ettir. Dijital olarak bir şeyin gerçekleşmesini sağla. Engelbart bunu, metal tekerlekler ve bir parça tahtadan oluşan mütevazı bir laboratuvarda keşfetti. Bir Salı günü için fena değil.
KREAblog olarak, Engelbart’ın tarihin ona verdiği değerden çok daha fazlasını hak ettiğine inanıyoruz. O sadece bir cihaz icat etmedi. İnsanlar ve makineler arasındaki ilişkiyi icat etti. Bu ilişki, bugün milyarlarca insanın her gün nasıl yaşadığına ve çalıştığına yön veriyor.
Bir dahaki sefere imlecinizi ekran üzerinde gezdirdiğinizde, o tahta kutuyu hatırlayın. Kuyruk gibi uzanan kabloyu hatırlayın. 1964 yılında bilgisayarların daha insani olabileceğine inanan bir adamı hatırlayın. O haklıydı. Ve bunun için ona neredeyse kimse para ödemedi.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır.
